Hưởng ứng Ngày Nước Thế giới 2026: Giải quyết bài toán tài nguyên nước để thúc đẩy bình đẳng giới
Ngày 22/03 hàng năm là dịp để toàn cầu cùng nhìn nhận lại giá trị cốt lõi của tài nguyên nước. Liên Hợp Quốc đã lựa chọn một chủ đề ngày Nước thế giới năm 2026 là "Nước và Bình đẳng giới", không chỉ nhấn mạnh sự cần thiết về việc bảo vệ nguồn nước sạch, an toàn mà còn khẳng định: nơi nào có nước chảy, nơi đó phải có sự bình đẳng trong phát triển.
Mối liên hệ mật thiết giữa Nước và Bình đẳng giới
Kết quả Khảo sát mức sống dân cư năm 2024 do Cục Thống kê công bố cho thấy, tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh trên toàn quốc đã đạt 98,7%, tăng 5,7% so với năm 2014. Trong đó, khu vực thành thị đạt 99,7% và khu vực nông thôn đạt khoảng 98% [1]. Tuy nhiên, việc xây dựng, phát triển các hệ thống cấp nước sạch, tập trung có sự chênh lệch, không đồng đồng đều giữa đô thị và nông thôn, giữa đồng bằng và miền núi. Nhiều khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, miền núi để có nước phục vụ sinh hoạt hằng ngày, người dân phụ thuộc hoàn toàn vào các nguồn nước tự nhiên chưa qua xử lý như giếng đào, giếng tự khoan, ao hồ, suối hoặc nước mưa. Trong bối cảnh như vậy, phụ nữ và trẻ em gái thường là người trực tiếp chịu tác động rõ rệt nhất.
Ở nhiều gia đình các khu vực trên, trách nhiệm đảm bảo nguồn nước sinh hoạt vẫn chủ yếu đặt lên vai phụ nữ và trẻ em gái. Họ phải đi bộ đến các con suối, giếng đào hoặc các điểm lấy nước chung của cộng đồng để mang nước về phục vụ sinh hoạt gia đình. Quãng đường di chuyển có khi kéo dài hàng kilomet, đặc biệt tại những địa bàn có địa hình đồi núi hoặc dân cư phân tán [2].
Việc thiếu nước sạch còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của phụ nữ, đặc biệt phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ. Khi nguồn nước sinh hoạt không đảm bảo chất lượng, nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nước gia tăng như tiêu chảy, nhiễm khuẩn đường ruột, các bệnh phụ khoa… ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe phụ nữ, của thai sản cũng như sự phát triển của trẻ sơ sinh.
Tình trạng thiếu nước sạch còn ảnh hưởng đến cơ hội học tập của trẻ em gái do phải tham gia hỗ trợ việc lấy nước hoặc làm các công việc sinh hoạt dẫn đến thời gian dành cho việc học tập bị giảm sút, thậm chí ở những vùng quá khan hiếm nước, nhiều em phải nghỉ học.
Khi một bé gái phải nghỉ học để đi gánh nước, hay một người phụ nữ không thể tham gia lao động sinh lời vì phải loay hoay với nguồn nước sinh hoạt không an toàn, đó không chỉ là vấn đề về môi trường, mà là sự thụt lùi của bình đẳng giới và tiến bộ xã hội. Do đó, việc lồng ghép bình đẳng giới trong quản lý, sử dụng và bảo vệ nguồn nước đang được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản trị tài nguyên nước, đồng thời thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội và phát triển bền vững.
Mặt khác, trong khi phụ nữ giữ vai trò trung tâm trong quản lý và sử dụng nước ở cấp hộ gia đình và cộng đồng, họ lại thường bị hạn chế trong quá trình ra quyết định về chính sách, đầu tư và quản trị nguồn nước. Sự thiếu vắng tiếng nói của phụ nữ trong các thiết chế quản lý tài nguyên nước khiến các giải pháp đưa ra chưa phản ánh đầy đủ nhu cầu thực tế của một nửa dân số.
Cam kết và hành động của Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội
Nhận thức rõ mối liên hệ giữa các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs), GS.TS Huỳnh Thị Lan Hương, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội chia sẻ: “Giáo dục phải thay đổi nhận thức từ gốc rễ. Chúng ta cần tích hợp bình đẳng giới vào chương trình đào tạo, từ phổ thông đến đại học, để phụ nữ tự tin theo đuổi đam mê, không còn tự ti hay e ngại”[3].
GS. TS Huỳnh Thị Lan Hương – Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội. Nguồn: HUNRE
Hưởng ứng Ngày Nước Thế giới 2026, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội không ngừng nỗ lực:
* Khuyến khích nữ giới trong lĩnh vực khoa học: Tỷ lệ giảng viên nữ, nữ sinh viên thực hiện nghiên cứu khoa học về lĩnh vực tài nguyên và môi trường nói chung và lĩnh vực thủy văn, tài nguyên nước nói riêng ngày càng tăng. Các cô và các em đang phá vỡ định kiến giới, trở thành những nhà khoa học, sinh viên tiên phong giải quyết bài toán tài nguyên nước của đất nước.
* Nghiên cứu hướng tới cộng đồng: Ưu tiên các đề tài nghiên cứu khoa học, tập trung vào việc bảo vệ nguồn nước, cung cấp nước sạch tới hộ gia đình nhằm giảm bớt gánh nặng lao động cho phụ nữ tại các vùng khó khăn.
* Thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ vào chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy văn, tài nguyên nước:nâng cao nhận thức về các cơ hội giáo dục và xoá bỏ khuôn mẫu giới trong chương trình giảng dạy, định hướng nghề nghiệp, đặc biệt là trong đào tạo các lĩnh vực thủy văn, tài nguyên nước, công nghệ thông tin.
* Nâng cao nhận thức: Tổ chức các buổi hội thảo chuyên đề về "Vai trò của phụ nữ trong quản lý tài nguyên nước và thích ứng với biến đổi khí hậu", tạo diễn đàn để tiếng nói của nữ giới trong lĩnh vực này được lắng nghe và tôn trọng.
Thay đổi bắt đầu từ nhận thức
Giải phóng phụ nữ khỏi gánh nặng thiếu nước bắt đầu từ việc mỗi chúng ta trân trọng và sử dụng tiết kiệm nguồn nước đang có. Nhân Ngày Nước Thế giới 2026, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội kêu gọi toàn thể cán bộ, giảng viên và sinh viên, học viên trong Trường cùng đồng lòng bảo vệ nguồn nước tránh nguy cơ suy thoái, cạn kiệt nguồn tài nguyên vô cùng quý giá này. Mỗi giọt nước được giữ gìn hôm nay không chỉ ươm mầm sự sống, mà còn góp phần kiến tạo một xã hội công bằng, nơi mọi giới tính đều có cơ hội phát triển toàn diện.
GS.TS Phạm Quý Nhân, giảng viên cao cấp Khoa Tài nguyên nước gửi gắm “Bảo vệ nguồn nước là bảo vệ tương lai của chúng ta. Hãy cùng hành động ngay từ hôm nay - sử dụng nước bền vững, tăng cường sự tham gia của phụ nữ và chung tay gìn giữ nguồn nước cho các thế hệ mai sau.” [4]
Các thông điệp truyền thông Ngày Nước thế giới năm 2026 gồm [5]:
- Nơi nào có nguồn nước, nơi đó có sự bình đẳng.
- Nước là sự sống - Bình đẳng là tương lai.
- Bình đẳng giới: Chìa khóa an ninh nguồn nước.
- An toàn nước sạch là cơ sở thúc đẩy bình đẳng giới.
- Nước, Phụ nữ và Bình đẳng - Nền tảng phát triển bền vững.
- Nước sạch cho mọi người - Bình đẳng cho mọi giới.
- Nước là tài sản - Bình đẳng là quyền lợi.
[1] https://www.unicef.org/vietnam/vi
[2] https://moitruong.net.vn/thuc-trang-tiep-can-nuoc-sach-va-tac-dong-den-phu-nu-viet-nam-97133.html
[5] https://mae.gov.vn/e-magazine/phat-dong-tuyen-truyen-ngay-ky-niem-ve-nuoc-va-khi-tuong-21028.htm
KHOA TÀI NGUYÊN NƯỚC
.gif)
